Autor: Marta | 01 lipca 2011

 Alkoholizm stanowi jeden z największych problemów z jakim przyszło się zmagać  w współczesnym świecie. Pierwsze wzmianki o alkoholizmie pochodzą ze starożytności.

Słowo alkohol pochodzi od arabskich słów: al-kuhl (antymon, delikatny, drobny proszek) lub al-ghoul (zły duch). Badania antropologiczne dowodzą, że alkohol jest obecny w życiu człowieka od zarania dziejów. Pełnił różne funkcje począwszy od środka wspomagającego funkcjonowanie fizjologiczne – zmniejszenie bólu, psychologiczne – zredukowanie strachu, odprężenie oraz społeczne – ułatwienie kontaktów, integrację, stanowił także element obrzędu i praktyk religijnych. Z czasem zaczął pełnić również funkcję ekonomiczną i polityczną.

Co było pierwsze: wino czy piwo?

 Pierwsze napoje alkoholowe powstały przez przypadek w wyniku fermentacji winogron (wino) i ziarna jęczmiennego (piwo). Znalezione w piaskach Pustyni Sumeryjskiej tabliczki piktograficzne wspominają o konsumpcji „chmielowego soku” stanowiącego podstawowy produkt spożywczy obok chleba. Uprawę winorośli zapoczątkowano w Azji Środkowej ok. 6000 lat p.n.e. Nieco później pojawiła się na terenie Mezopotamii, Fenicji
i w Egipcie. Pochodzące z ok. 5000 lat p.n.e. teksty pisma klinowego jak i egipskie papirusy pochodzące z 3500 lat p.n.e. zawierają wzmianki o spożywaniu trunków. Wino wytwarzane z ryżu w Chinach produkuje się niezmiennie od 4000lat p.n.e. W Polsce pierwsze winnice pochodzą prawdopodobnie z XII wieku.

Słowo „piwo” oznacza „napój, to co się pije”. Piwo znano już w czasach piastowskich. Pierwsze browary powstawały przy klasztorach. Proces destylacji, umożliwiający uzyskanie napojów alkoholowych znacznie mocniejszych od wina i piwa, prawdopodobnie został odkryty przez arabskiego lekarza Phazes. W Europie czysty alkohol pojawił się dopiero w VIII w. n.e. W drugiej połowie XIII wieku francuski lekarz Arnold de Villanova po raz pierwszy zastosował alkohol jako środek na robaki, przeciwbólowy oraz zapobiegający nudnościom i wymiotom podczas podróży statkiem. W Polsce po raz pierwszy w 1882 opisano problem choroby alkoholowej.

Choroba alkoholowa

Obecnie istnieje kilkadziesiąt definicji choroby alkoholowej. Krafft-Ebing rozumiał pod tym pojęciem „całokształt zaburzeń czynności psychicznych i fizycznych wywołanych nałogowym spożywaniem alkoholu”. Natomiast według Ochmańskiego alkoholizmem jest „...nadmierne, częste, w znacznych ilościach i od dłuższego czasu spożywanie napojów alkoholowych, prowadzące do uszkodzenia stanu zdrowia danej jednostki, obniżenia jej zdolności do pracy, obowiązkowości i degradacji w społeczeństwie.”

Termin „alkoholizm” po raz pierwszy zastosował w 1849 roku szwedzki lekarz Magnus Huss.

 Z choroby alkoholowej nie można się wyleczyć. Abstynencja alkoholowa jest podstawą do wyzdrowienia, lecz nie może się odbyć bez udziału w terapii uzależnień, udziału  w spotkaniach Anonimowych Alkoholików, a przede wszystkim bez zmiany stylu życia na abstynencki.

Fazy uzależnienia

 Chorobę alkoholową, podobnie jak inne choroby rozpoznaje się po określonych symptomach. Wyodrębnia się w jej obszarze cztery fazy: wstępna, ostrzegawcza, krytyczna i przewlekła.

1. W fazie wstępnej, spożywanie alkoholu utożsamiane jest z odprężeniem, poprawą nastroju, sposobem na rozwiązanie problemów. Alkohol ułatwia nawiązywanie kontaktów towarzyskich, niknie napięcie i stres. Picie alkoholu jest przyjemne i nie wiąże się
z większymi skutkami ubocznymi, dlatego często ma charakter okazjonalny lub towarzyski.

2. W momencie kiedy alkohol staje się panaceum mamy do czynienia z fazą ostrzegawczą. Zaczyna się świadome dążenie do zmiany nastroju. Stwarza się coraz więcej okazji do picia. Pojawia się poczucie winy. Unika się rozmów na ten temat. Z czasem pojawiają się luki
w pamięci. Skutki upojenia alkoholowego leczy się za pomocą alkoholu, tzw. klin. Coraz częściej zaczyna się picie w samotności, ukradkiem.

3. Faza krytyczna jest początkiem choroby. Osoba zaczyna tracić kontrolę nad piciem. Jeśli już zacznie pije do utraty przytomności. Pogłębia się poczucie winy, niezadowolenie z własnej osoby, które odreagowuje na innych poprzez agresywne zachowanie. Rytm dnia dostosowuje się do okazji wypicia alkoholu.

4. W fazie przewlekłej osoba chora odczuwa przymus picia, żeby podtrzymywać stan upojenia alkoholowego. Tolerancja na alkohol jest bardzo obniżona – do upicia wystarczy niewielka ilość alkoholu. Pojawiają się zaburzenia psychologiczne – psychozy alkoholowe, stany lękowe.

Alkoholizm to choroba postępująca, nieuleczalna, która może prowadzić do śmierci. Można ją zatrzymać w każdej fazie rozwoju. Istotą choroby alkoholowej jest uzależnienie funkcjonowania – myśli, uczuć, zachowań – od alkoholu. Alkoholizm niszczy wszystkie obszary życia człowieka – rodzinę, zdrowie, pracę, kontakty z ludźmi.

 Młodzież

Alkohol stając się częścią tradycji powoduje, że problem spożywania alkoholu jest lekceważony zwłaszcza, jeśli chodzi o dzieci i młodzież. Większość młodzieży, która sięga po alkohol uważa to za normalne. Problem zaczyna się, gdy jedno piwo nie wystarcza. Następuje przerzucenie się na mocniejsze trunki, najpierw wino, później wódkę. W przeciwieństwie do dorosłych, uzależnienie alkoholem u dzieci i młodzieży następuje trzy razy szybciej.

Im wcześniej dochodzi do inicjacji alkoholowej oraz im większe ilości alkoholu są spożywane przed osiągnięciem okresu dojrzewania, tym większe są skutki dla organizmu oraz szybciej następuje uzależnienie. W wyniku działania etanolu dziecko obniża swoją aktywność psychiczną, sprawność intelektualną, upośledza zdolności koncentracji, przyczynia się do zaburzeń pamięci i nadpobudliwość.

Alkohol niesie ze sobą również społeczne konsekwencje – wyzwala agresję, przemoc, egoizm, egocentryzm. Ataki złości występują na przemian z zachowaniami depresyjnymi. Pojawiają się myśli samobójcze. Zmienne nastroje uniemożliwiają utrzymanie normalnych kontaktów z rówieśnikami. Młody człowiek, który zażywa alkohol jest apatyczny, ma większe poczucie braku sensu życia. Pod względem somatycznym alkohol powoduje u młodych ludzi podatność na infekcje, choroby zakaźne, częstsze urazy czaszki. Alkohol upośledza pracę wszystkich układów, np. dochodzi do zmian w Centralnym Układzie Nerwowym, co może przyczynić się do schorzeń kończyn, niedowłady, a nawet paraliż.

Profilaktyka

Młodzież najczęściej dowiaduje się o konsekwencjach spożywania nadmiernej ilości alkoholu w szkołach. Program profilaktyczny powinien być na tyle atrakcyjny, żeby dotarł do młodzieży. Jedną z ciekawszych form przekazania młodzieży zagrożeń alkoholizmu jest spotkanie ze specjalistą od uzależnień lub anonimowym alkoholikiem, który opowie
o piekle przez które przeszedł, podzieli się doświadczeniami związanymi z powrotem do trzeźwości, ale przede wszystkim podzieli się skutkami jakie spowodował alkohol w jego życiu.

Działania profilaktycznie nie powinny ograniczać się do samych uczniów. Należy włączyć w to również rodziców.

Marta Kammbach